Sąd Najwyższy ma rozstrzygnąć, czy po sądowej zmianie kontaktów z dzieckiem można egzekwować karę pieniężną za nierespektowanie poprzedniego orzeczenia.
Jeżeli osoba, najczęściej rodzic, pod której pieczą jest dziecko, utrudnia kontakty z nim innej osobie (najczęściej drugiemu rodzicowi), pomimo że zasady tego kontaktu określono w wyroku lub ugodzie sądowej, to sąd opiekuńczy może zagrozić takiemu opiekunowi nakazem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego do kontaktów, a w kolejnym etapie – zasądzić taką kwotę. Tak przewidują art. 598(15) – 598(22) k.p.c. Pytanie, co się dzieje z tą „karą”, jeśli sąd zmieni zasady kontaktu?
Kara dla rodzica utrudniającego kontakty. Sąd zmienia zasady kontaktu
W rozpatrywanej sprawie ojciec wystąpił do sądu opiekuńczego o nakazanie matce ich wspólnego syna (ma teraz 10 lat) zapłaty kary za 37 naruszeń przez nią (w okresie 2,5 roku) obowiązków wynikających z postanowienia niemieckiego sądu regulującego jego kontakty z synem. W postanowieniu tym określono, że za naruszenie zawartych w nim zobowiązań sąd może wymierzyć matce każdorazowo do 25 tys. euro kary. Krakowski Sąd Rejonowy zasądził mu od pozwanej 36 tys. euro.
Matka w zażaleniu do Sądu Okręgowego w Krakowie wskazała, że większość wskazanych przez ojca terminów spotkań nie odbyła się, gdyż przypadały na dni nauki szkolnej, co mogło kolidować z obowiązkiem szkolnym, a kontakty w czasie ferii i wakacji odbyły się. Jednocześnie inny krakowski sąd zmienił na wniosek matki zasady kontaktów z dzieckiem (w drodze zabezpieczenia) i orzeczenie niemieckiego sądu już nie obowiązuje (a w każdym razie zostało zawieszone).
Sąd Okręgowy w Krakowie (sędzia Paweł Wicherek), rozpatrując zażalenie matki na wymierzenie wspomnianej kary, powziął wątpliwości, czy postępowanie w tej sprawie nie jest już bezprzedmiotowe i powinno być umorzone.
– Gdy orzeczenie traci przymiot wykonalności, gdyż zostało zmienione innym orzeczeniem regulującym kontakty z dzieckiem, to egzekwowanie poprzedniego traci podstawę prawną – wskazał sędzia, wspierając się poglądem prof. Jacka Gutowskiego, sędziego SN w stanie spoczynku.
Kontakty z dzieckiem i kara dla rodzica. To nie takie proste
Jest też jednak przeciwne stanowisko w tej sprawie.
Sąd pytający skłania się do pierwszego z wymienionych poglądów, wskazując, że postępowanie o wykonanie kontaktów, którego elementem są owe kary, ma być prowadzone jedynie tak długo, jak dane orzeczenie o kontaktach obowiązuje i jest wykonalne. Co ważne, kwestią tą dotychczas nie zajmował się SN.
Sygnatura akt: III CZP 29/24
Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Rafał Wąworek, adwokat
Byłbym przeciw umorzeniu sprawy o zapłatę po wydaniu postanowienia zmieniającego kontakty, gdyż zachęca to wprost do skutecznego zwalczania egzekucji orzeczenia o kontaktach przez składanie wniosku o jego zmianę. Krakowski sąd jedynie zmienił wymiar spotkań, bo nie miał prawa unieważniać wcześniejszego orzeczenia. Błędne jest twierdzenie sądu, że sprawa o wykonywanie kontaktów służy realizacji konkretnego orzeczenia tak długo, jak ono obowiązuje, gdyż jego celem jest dobro dziecka i zdyscyplinowanie rodzica, który dopuścił się alienacji. Zaprzestanie obowiązywania orzeczenia nie może powodować szkodzącej dziecku bezkarności za wcześniejsze lekceważenie jego dobra oraz wymiaru sprawiedliwości.